Hygiënecode: volledig overzicht en praktische toepassing voor jouw bedrijf
De hygiënecode is een praktische vertaling van de HACCP-regels en vormt de basis voor voedselveilig werken in sectoren zoals horeca, retail, zorg en onderwijs. Door het volgen van een goedgekeurde hygiënecode voldoe je aan de wettelijke verplichtingen uit de Europese Verordening (EG) nr. 852/2004 en de Warenwet. In dit artikel lees je wat een hygiënecode is, hoe deze verschilt van een HACCP-plan, welke sectoren ermee werken én hoe je de code stap-voor-stap implementeert. Inclusief praktijkvoorbeelden en checklist.
Wat is een hygiënecode en waarom is het cruciaal?
Een hygiënecode is een door de NVWA goedgekeurde handleiding waarin staat hoe bedrijven in een specifieke branche voedselveilig werken. Het is een praktisch alternatief voor zelf een volledig HACCP-plan opstellen. De code beschrijft procedures voor ontvangst, opslag, bereiding, uitgifte, schoonmaak en documentatie.
Volgens het Voedingscentrum helpt de hygiënecode ondernemers ‘om zonder ingewikkelde theoretische documenten direct de juiste werkwijze te volgen’, van het controleren van koeltemperaturen tot het voorkomen van kruisbesmetting.
Hygiënecode versus HACCP, wat is het verschil?
HACCP is de methode (Hazard Analysis and Critical Control Points) om voedselveiligheidsrisico’s te analyseren en te beheersen. De hygiënecode is de vertaling daarvan naar de dagelijkse praktijk in een specifieke branche, zoals de hygiënecode voor de horeca van KHN of de hygiënecode voor zorginstellingen van Vilans. Een voorbeeld: waar HACCP zegt “breng warme gerechten binnen 2 uur terug tot onder 7°C”, beschrijft de hygiënecode ook direct concreet welke apparatuur, temperaturen en controles daarbij gelden.
Basisprincipes toegepast in de hygiënecode
De HACCP systematiek start met het inventariseren van risico’s zoals temperatuurafwijkingen en kruisbesmetting. Vervolgens bepaal je kritische controlepunten waar metingen en bijsturing nodig zijn, bijvoorbeeld bij koeling en terugkoeling.
Daarna leg je grenzen vast, monitor je controles, stuur je bij bij afwijkingen en controleer je of het systeem effectief blijft. Alle stappen leg je vast in registraties.
Erkende hygiënecodes per sector (NVWA-overzicht)
De NVWA publiceert een lijst van goedgekeurde hygiënecodes, waaronder:
- Horeca (KHN)
- Bakkerijen
- Slagerijen
- Zorginstellingen
- Schoolkantines en kinderopvang
Deze codes zijn afgestemd op de processen en risico’s binnen de sector.
Implementatie van de hygiënecode in de praktijk
Voorbereiding en werkinstructies
Wijs één verantwoordelijke aan, leg vaste werkinstructies vast en zorg dat het team is getraind in procedures en hygiëne.
Digitaal of papier
Papieren logboeken vragen meer tijd. Digitale tools geven direct inzicht, automatische meldingen en betere archivering. Dit versnelt inspecties, ondersteunt temperatuurregistratie en verkleint de kans op gemiste registraties.
Toezicht en handhaving door NVWA
De NVWA controleert steekproefsgewijs of je werkt volgens een goedgekeurde hygiënecode of eigen HACCP-plan. Niet-naleving kan leiden tot waarschuwingen, boetes of tijdelijke sluiting.
Een NVWA-inspecteur zei eens: “Bedrijven die werken met een goed ingevoerde hygiënecode en duidelijke registraties, doorstaan inspecties vaak zonder problemen.”
Checklist hygiënecode implementatie
- Controleer of jouw branchecode NVWA-goedgekeurd is
- Wijs verantwoordelijkheden toe binnen je team
- Train personeel op procedures
- Registreer alle CCP-metingen
- Gebruik digitale tools voor efficiëntie
- Houd procedures actueel en herhaal training jaarlijks
Veelgestelde vragen (FAQ)
Is de hygiënecode verplicht?
Nee, maar HACCP naleving is dat wel. De hygiënecode is de makkelijkste manier om dit te doen.
Hoe vaak moet ik registreren?
Afhankelijk van het proces, vaak dagelijks.
Mag ik mijn eigen code maken?
Ja, maar die moet voldoen aan HACCP en wordt strenger beoordeeld.